Wat is Midwinterhoornblazen? Een eeuwenoude klank in de donkere dagen

Van Advent tot Driekoningen klinkt in Twente, de Achterhoek en delen van de Veluwe een lage, golvende toon over de velden. Het is de midwinterhoorn, en hij wordt alleen in deze weken geblazen, nooit in de zomer. Het gebruik staat op de Nederlandse inventaris van immaterieel erfgoed.

Een hoorn van hout

De hoorn is een houten blaasinstrument van 1,2 tot 2 meter. Hij wordt gemaakt van een berken- of elzenstam die in de lengte wordt doorgezaagd, uitgehold en weer dichtgelijmd, en vervolgens met biezen of houtrepen bijeengebonden. Er zit geen mondstuk aan en geen gaten in, dus je hebt maar één toon, die per hoorn en blazer anders klinkt.

Blazers houden het uiteinde schuin naar beneden, vaak boven een waterput. Het water zorgt ervoor dat de toon verder draagt, soms kilometers ver.

Waarom midwinter

Waarschijnlijk werd de hoorn in de Middeleeuwen gebruikt om boodschappen door te geven of te waarschuwen. Later werd het blazen een teken in de adventstijd, voor het licht dat in het donker zou worden geboren. Sommigen denken dat het gebruik ouder is en met het winterzonnewende-ritueel van de heidense tijd te maken heeft, bedoeld om de zon terug te laten keren, maar zeker is dat niet.

Nu

Tientallen verenigingen houden het gebruik in leven en leren kinderen blazen. Het gebeurt meestal bij zonsondergang. In december en begin januari zijn er in de drie streken wandelingen en bijeenkomsten waar groepen blazers optreden, en voor wie het wil horen is een schemerige avond op het platteland het mooist.

Luisteren in plaats van lezen

Het blazen begint op de eerste adventszondag, de komende keer zondag 29 november, en loopt door tot 6 januari, Driekoningen. De hoorn wordt dan op boerenerven, bij boerderijen en op open velden geblazen. Er zijn ook georganiseerde midwinterhoornwandelingen, waarbij je met een gids langs verschillende blazers loopt. Een koude, windstille avond is het beste, omdat de toon dan het verst draagt.

Zelf blazen is moeilijker dan het lijkt. Je trilt met je lippen, zoals bij een trompet, maar zonder mondstuk, en de lengte van de hoorn bepaalt hoe vol de toon klinkt. Veel verenigingen geven in het najaar een kennismaking.