Maria Lichtmis

Maria Lichtmis, kortweg Lichtmis, valt elk jaar op 2 februari, precies veertig dagen na Kerstmis. De eerstvolgende is op dinsdag 2 februari. Het is geen vrije dag, maar in Vlaanderen en in katholieke streken heeft de dag een eigen plek in de kalender, en wie een pan in huis heeft, bakt er pannenkoeken op.

Wat wordt er gevierd?

Volgens het Nieuwe Testament gingen Maria en Jozef veertig dagen na de geboorte van Jezus naar de tempel in Jeruzalem voor het offer dat de joodse wet voorschreef. De kerk herdenkt dat als de Opdracht des Heren, ook wel de Presentatie van de Heer. Het feest is oorspronkelijk joods van aard en is al heel lang onderdeel van de christelijke kalender.

Waarom heet het Lichtmis?

De naam verwijst naar het licht. Op deze dag worden traditioneel kaarsen gezegend, vaak met een kleine processie voor de mis begint. Die kaarsen worden daarna in de kerk en thuis gebruikt, en de mis van de lichten werd zo vanzelf Lichtmis. Het licht past ook bij het moment in het jaar: de dagen worden dan merkbaar langer.

Pannenkoeken op 2 februari

In Vlaanderen is Lichtmis vooral de dag van de pannenkoek. Het gebruik is een volksgewoonte en geen kerkelijk ritueel. Volgens een theoloog in een VRT-reportage heeft het waarschijnlijk niets met religie te maken. Vroeger was 2 februari een van de dagen waarop knechten en meiden van boerderij konden wisselen, en dat werd ’s avonds gevierd met haardkoeken, een voorloper van de pannenkoek. De ronde, gele vorm wordt bovendien gezien als een zonnetje. Het spreekwoord zegt: geen vrouwtje zo arm, of ze maakt met Lichtmis haar pannetje warm. Wie die avond pannenkoeken at, zou het hele jaar rijk en gelukkig zijn. In Herentals en Noorderwijk delen heemkringen die dag nog altijd gratis pannenkoeken uit. Meer over het gerecht staat bij de nationale pannenkoekdag.

Weerspreuken en Groundhog Day

Aan Lichtmis hangen veel weerspreuken. De bekendste is: Lichtmis helder en rein, het zal een lange winter zijn. Is het op 2 februari mooi en zonnig, dan is de winter dus nog niet voorbij. Dezelfde gedachte zit achter Groundhog Day, die in de Verenigde Staten en Canada op dezelfde dag wordt gehouden.

Het einde van het kerstseizoen

In de kerkelijke traditie loopt het kerstseizoen tot Lichtmis. Sommige gezinnen laten de kerstboom daarom tot 2 februari staan. Zie voor wat er die maand nog meer speelt februari.