Hoe laat wordt het donker?
Hoe laat het donker wordt, hangt af van de plaats, de dag en de maand. Hieronder staan de tijden voor vandaag, per stad te kiezen, met zonsondergang, de drie fasen van schemering en een overzicht van alle dagen van het jaar.
Vandaag in Enschede
18:45 zon onder
Het is helemaal donker (einde burgerlijke schemering) rond 19:19. 12 oktober 2026.
Tijden van vandaag in Enschede
| Moment | Tijd | Toelichting |
|---|---|---|
| Begin astronomische schemering | 05:59 | de eerste verandering aan de hemel |
| Begin nautische schemering | 06:39 | de horizon wordt zichtbaar |
| Begin burgerlijke schemering | 07:18 | het wordt licht genoeg om buiten te zien |
| Zonsopkomst | 07:52 | |
| Hoogste zonnestand | 13:19 | ongeveer 30 graden boven de horizon |
| Zonsondergang | 18:45 | |
| Einde burgerlijke schemering | 19:19 | dan is het donker voor het blote oog |
| Einde nautische schemering | 19:58 | sterren zichtbaar, horizon niet meer |
| Einde astronomische schemering | 20:37 | volledig donker |
De dag duurt vandaag 10 uur 53 min (zon boven de horizon). Tijden zijn lokale tijd in Enschede, op de minuut afgerond.
Hoe verandert het in oktober?
In oktober wordt de dag in Enschede korter met 1 uur 57 min. De zon komt aan het eind van de maand 7 min eerder op en gaat 2 uur 5 min eerder onder dan op de eerste. Let op: in de nacht van de omschakeling tussen zomer- en wintertijd verspringt de klok een uur, wat de tijden in de tabel in een keer verschuift.
Alle dagen van november 2026
| Dag | Zon op | Zon onder | Donker | Daglengte |
|---|---|---|---|---|
| 1 november | 07:28 | 17:03 | 17:39 | 9 uur 36 min |
| 2 november | 07:30 | 17:02 | 17:38 | 9 uur 32 min |
| 3 november | 07:31 | 17:00 | 17:36 | 9 uur 28 min |
| 4 november | 07:33 | 16:58 | 17:34 | 9 uur 25 min |
| 5 november | 07:35 | 16:56 | 17:33 | 9 uur 21 min |
| 6 november | 07:37 | 16:55 | 17:31 | 9 uur 18 min |
| 7 november | 07:39 | 16:53 | 17:29 | 9 uur 14 min |
| 8 november | 07:40 | 16:51 | 17:28 | 9 uur 11 min |
| 9 november | 07:42 | 16:50 | 17:26 | 9 uur 07 min |
| 10 november | 07:44 | 16:48 | 17:25 | 9 uur 04 min |
| 11 november | 07:46 | 16:46 | 17:23 | 9 uur 01 min |
| 12 november | 07:48 | 16:45 | 17:22 | 8 uur 57 min |
| 13 november | 07:49 | 16:43 | 17:21 | 8 uur 54 min |
| 14 november | 07:51 | 16:42 | 17:19 | 8 uur 51 min |
| 15 november | 07:53 | 16:40 | 17:18 | 8 uur 48 min |
| 16 november | 07:55 | 16:39 | 17:17 | 8 uur 44 min |
| 17 november | 07:56 | 16:38 | 17:16 | 8 uur 41 min |
| 18 november | 07:58 | 16:36 | 17:15 | 8 uur 38 min |
| 19 november | 08:00 | 16:35 | 17:13 | 8 uur 35 min |
| 20 november | 08:02 | 16:34 | 17:12 | 8 uur 32 min |
| 21 november | 08:03 | 16:33 | 17:11 | 8 uur 29 min |
| 22 november | 08:05 | 16:32 | 17:10 | 8 uur 27 min |
| 23 november | 08:07 | 16:31 | 17:09 | 8 uur 24 min |
| 24 november | 08:08 | 16:29 | 17:08 | 8 uur 21 min |
| 25 november | 08:10 | 16:28 | 17:08 | 8 uur 19 min |
| 26 november | 08:11 | 16:28 | 17:07 | 8 uur 16 min |
| 27 november | 08:13 | 16:27 | 17:06 | 8 uur 14 min |
| 28 november | 08:15 | 16:26 | 17:05 | 8 uur 11 min |
| 29 november | 08:16 | 16:25 | 17:05 | 8 uur 09 min |
| 30 november | 08:18 | 16:24 | 17:04 | 8 uur 07 min |
Het hele jaar in Enschede
| Op de 1e van | Zon op | Zon onder | Donker | Daglengte |
|---|---|---|---|---|
| Januari | 08:42 | 16:30 | 17:11 | 7 uur 49 min |
| Februari | 08:13 | 17:19 | 17:56 | 9 uur 06 min |
| Maart | 07:19 | 18:12 | 18:46 | 10 uur 53 min |
| April | 07:07 | 20:06 | 20:41 | 12 uur 59 min |
| Mei | 06:02 | 20:58 | 21:37 | 14 uur 56 min |
| Juni | 05:17 | 21:44 | 22:31 | 16 uur 27 min |
| Juli | 05:15 | 21:57 | 22:46 | 16 uur 41 min |
| Augustus | 05:53 | 21:23 | 22:05 | 15 uur 30 min |
| September | 06:44 | 20:20 | 20:56 | 13 uur 36 min |
| Oktober | 07:33 | 19:10 | 19:44 | 11 uur 37 min |
| November | 07:28 | 17:03 | 17:39 | 9 uur 36 min |
| December | 08:19 | 16:24 | 17:03 | 8 uur 05 min |
Schemering in drie fasen
Na zonsondergang is het niet meteen donker. De zon staat dan nog net onder de horizon en verlicht de lucht, en pas als ze ver genoeg is gezakt, verdwijnt het laatste licht. Dat gaat in drie stappen:
| Fase | Zon onder de horizon | Wat je ziet |
|---|---|---|
| Burgerlijke schemering | 0 tot 6 graden | Het is buiten nog licht genoeg om te lezen en de helderste planeten worden zichtbaar. |
| Nautische schemering | 6 tot 12 graden | De horizon is nog net te zien, de eerste sterren verschijnen. |
| Astronomische schemering | 12 tot 18 graden | De lucht lijkt donker, maar zwakke sterren en de Melkweg ontbreken nog. |
De tijd die dat kost, verschilt per seizoen. In december duurt de overgang van zonsondergang tot volledig donker ruim anderhalf uur, in juni kan dat bij ons een stuk langer duren.
Waarom het in de zomer niet echt donker wordt
In Nederland zakt de zon in de zomer maar een stukje onder de horizon. Van ongeveer half mei tot eind juli komt ze daardoor niet dieper dan 18 graden, en dus eindigt de astronomische schemering niet: de nacht blijft een schemerige nacht. Daarom staat er in de tabel dan “niet vandaag” bij einde en begin van die fase. Wie de Melkweg wil zien, moet wachten tot augustus of later.
Zomertijd en wintertijd
De klok gaat in Nederland op de laatste zondag van maart een uur vooruit en op de laatste zondag van oktober een uur terug. Daardoor springen de tijden in de tabel op die dag een uur. Lees meer over zomertijd en wintertijd. Meer hemelverschijnselen staan op de pagina natuurverschijnselen.
Hoe wordt dit berekend?
De tijden volgen uit de stand van de zon, berekend voor het midden van elke stad op basis van breedte- en lengtegraad. De uitkomst is op ongeveer een minuut nauwkeurig. Zonsondergang is het moment dat de bovenrand van de zon de horizon raakt, met een correctie voor de breking van het licht in de dampkring. Weer en bebouwing kunnen ervoor zorgen dat het in de praktijk eerder donker lijkt.
Zie ook de zonstijden op Hoe laat komt de zon op? en Hoe laat gaat de zon onder?